Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym

PROGRAM OLIMPIADY

Program składa się z dwóch bloków tematycznych:

  1. Stały blok dla wszystkich edycji Olimpiady obejmuje dwie główne grupy tematyczne:
    1. Przemiany społeczno-gospodarcze we współczesnym świecie i Polsce
    2. Struktury i mechanizmy życia politycznego w Polsce i świecie
  2. Zmienny blok tematyczny jest ustalany corocznie dla każdej edycji zawodów i zawiera problematykę wynikającą najczęściej z jednego z tematów bloku stałego, odpowiednio rozszerzonego i wyrażonego w haśle danej edycji

 

  1. STAŁY BLOK TEMATYCZNY LVIII EDYCJI OLIMPIADY
    1. Przemiany społeczno-gospodarcze we współczesnym świecie i Polsce
      1. Życie zbiorowe i jego reguły. Definicje zbiorowości, społeczności, wspólnoty, społeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi. Normy i instytucje społeczne. Źródła i mechanizmy konfliktów społecznych oraz sposoby ich rozwiązywania.
      2. Grupy społeczne. Wielkie i małe struktury społeczne. Relacje między wielkimi strukturami społecznymi. Konflikty społeczne. Rola małych grup społecznych w funkcjonowaniu struktur społecznych. Rodzina jako grupa społeczna. Społeczności etniczne i terytorialne. Struktura społeczna współczesnego społeczeństwa polskiego.
      3. Struktura i procesy demograficzne. Procesy rozwoju ludności i ich następstwa społeczno-gospodarcze. Struktura klasowo-warstwowa polskiego społeczeństwa. Uwarunkowania pionowej i poziomej ruchliwości społecznej. Mechanizm i skutki społecznego wykluczenia oraz sposoby przeciwdziałania temu zjawisku. Wybrane problemy życia społecznego w Polsce (w tym sytuację młodych ludzi). Przemiany struktur ludnościowych Polski na tle procesów ludnościowych świata.
      4. Zmiana społeczna. Historyczne i współczesne formy organizacji społeczeństwa. Sposoby adaptacji do zmiany społecznej. Ruchy społeczne.
      5. Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. Koncepcje narodu. Asymilacja a tożsamość narodowa. Postawy współczesnych Polaków wobec ojczyzny i narodu. Państwo i ojczyzna w dobie globalizacji i integracji. Mniejszości narodowe, etniczne i grupy narodowościowe w Polsce. Tożsamość narodowa a świadomość europejska Polaków.
      6. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie. Imigracja. Różne modele polityki wybranych państw wobec mniejszości narodowych i imigrantów. Współpraca w ramach strefy Schengen. Przyczyny i sposoby rozwiązywania długotrwałych konfliktów między narodami. Przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach Afryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.
      7. Obywatel i społeczeństwo obywatelskie. Obywatelstwo a narodowość. Obowiązki i prawa obywatelskie w Polsce. Rodowód koncepcji społeczeństwa obywatelskiego. Formy aktywności obywateli. Zasady zakładania i funkcjonowania stowarzyszeń, fundacji i organizacji pożytku publicznego w Polsce. Wzory projektu statutu stowarzyszenia. Obywatelstwo UE – istota, konsekwencje prawne, katalog praw obywatelskich i ich ochrona, obowiązki obywatela UE. Status obywateli państw trzecich w UE.
      8. Struktura gospodarki i struktura społeczno-zawodowa. Restrukturyzacja gospodarki. Przekształcenia własnościowe w gospodarce. Prywatyzacja. Reprywatyzacja. Procesy urbanizacji i ich następstwa. Społeczno-gospodarcze problemy wsi i rolnictwa.
      9. Gospodarka rynkowa we współczesnym świecie. Strukturalne przemiany w gospodarce światowej. Perspektywy integracji europejskiej i rozwoju rynku światowego. Główne kategorie ekonomiczne gospodarki rynkowej. Współczesne czynniki i uwarunkowania rozwoju gospodarczego. Nowoczesne technologie i gałęzie gospodarki. Rozwój gospodarczy w regionach świata – trwałość głównych ośrodków siły gospodarczej. Uwarunkowania i formy integracji gospodarczej. Problem zadłużenia jako bariera wzrostu gospodarczego. Aspekty ekonomiczne integracji europejskiej. Swobody i zasady rynku europejskiego. Polityki sektorowe UE. Unia Gospodarczo-Walutowa, Europejski Obszar Gospodarczy.
      10. Zagrożenia cywilizacyjne we współczesnym świecie. Społeczne konsekwencje rozwoju przemysłowego: problemy ludnościowe, surowcowe, energetyczne, żywnościowe, ekologiczne, katastrofy nuklearne. Ekologia jako problem światowy. Rolnictwo i wyżywienie, przyczyny głodu i niedożywienia, drogi postępu. Rolnictwo a ekologia. Problemy energetyczne świata. Procesy urbanizacji – aspekty ekonomiczne, społeczne i ekologiczne. Perspektywy i szanse rozwiązywania problemów globalnych.
    2. Struktury i mechanizmy życia politycznego w Polsce i świecie
      1. Demokracja – zasady i procedury. Podstawowe wartości. Główne fazy kształtowania się systemu demokratycznego. Demokracja bezpośrednia i pośrednia. Rola opinii publicznej we współczesnym państwie i sposoby jej kształtowania. Pluralizm we współczesnym świecie. Współczesna demokracja – wyzwania i zagrożenia (np. bezpieczeństwa socjalnego; terroryzm polityczny i terroryzm państwowy a prawa człowieka i obywatela; nacjonalizm ekonomiczny).
      2. Kultura i pluralizm kulturowy. Typy i przemiany kultur. Kształtowanie kultury ogólnonarodowej i jej pluralizm. Rola tradycji i podstawowych źródeł kultury narodowej a nowoczesność i uniwersalizm w życiu kulturalnym. Dziedzictwo narodów – wartości, symbole i pomniki kultury. Konflikt norm, obyczajów i stylów życia. Tolerancja w życiu społecznym. Rola religii w kształtowaniu świata wartości. Pluralizm kulturowy.
      3. Państwo. Teorie genezy państwa i legitymizacji władzy. Koncepcja roli państwa we współczesnym świecie. Problem suwerenności zewnętrznej i wewnętrznej. Struktura terytorialna. Zagadnienie autonomii. Problem samorządności. Federalizm. Państwo jako struktura administracyjna. Sposoby klasyfikowania państw (liberalne – totalitarne, autorytarne – demokratyczne). Zasady ustrojowe państw. Konstytucja i jej rola we współczesnym państwie. Symbolika narodowa. Państwo narodowe wobec procesów globalizacji i integracji europejskiej. Problematyka członkostwa państwa w UE.
      4. Systemy polityczne. Modele ustrojowe państw. Partie, systemy partyjne i ich wpływ na funkcjonowanie państwa. Partie i ruchy polityczne we współczesnej Polsce (geneza i założenia programowe). Podstawowe zasady systemów wyborczych a ich wpływ na systemy partyjne. Sąsiedzi Polski – transformacje ustrojowe. System polityczny Unii Europejskiej.
      5. System organów państwa. Tradycje polskiego parlamentaryzmu. Parlament w systemie organów państwa. Sejm i Senat (struktura organizacyjna, mechanizmy działania, kompetencje). Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. Struktura i kompetencje władzy wykonawczej w Polsce. Inne naczelne organy państwa. Państwo prawa. Władza sądownicza. Instytucje ochrony prawnej. Rzecznik praw obywatelskich. Organy ochrony państwowej. System źródeł prawa w Polsce. Prawo a inne systemy normatywne. Samorząd terytorialny w Polsce. System instytucjonalny i prawny UE. Instytucje UE – sposób powoływania, skład, najważniejsze kompetencje i znaczenie. Organy pomocnicze UE. Zasady regulujące działalność instytucji UE. Źródła prawa UE. Procedury podejmowania decyzji w UE.
      6. Prawa człowieka we współczesnym świecie. Kształtowanie się idei praw człowieka i obywatela. Prawa i wolności obywatelskie. Zasady i instytucje kontroli przestrzegania praw. Gwarancje międzynarodowe i wewnątrzkrajowe przestrzegania praw. Inicjatywy społeczne na rzecz praw człowieka i obywatela. Europejski system ochrony praw człowieka. Prawa człowieka jako przedmiot zainteresowania ONZ. Prawa człowieka jako strefa polityki zagranicznej państwa. Rola jednostki w życiu społeczeństwa. Instrumentalizm polityczny w sferze realizacji praw człowieka i obywatela – współzależność polityki i ekonomiki. Przykłady naruszania praw człowieka i obywatela we współczesnym świecie. Ochrona praw człowieka w Polsce – historia i teraźniejszość.
      7. Współczesna myśl polityczna. Ideologie, doktryny polityczne i ruchy społeczne. Liberalizm i neoliberalizm. Konserwatyzm. Chrześcijańska demokracja. Socjaldemokracja. Ideologie narodowe. Faszyzm. Komunizm. Ruchy społeczne w świecie i Polsce (ruchy alternatywne wśród młodzieży, inicjatywy społeczne w środowiskach lokalnych). Koncepcje integracji europejskiej i ich przedstawiciele („Ojcowie Europy”).
      8. Współczesne stosunki międzynarodowe. Mechanizmy, szanse i bariery międzynarodowej współpracy politycznej. Ugrupowania polityczne i militarne – geneza, funkcje, przyszłość. Problemy bezpieczeństwa w skali globalnej i regionalnej. Organizacje międzynarodowe – funkcje i znaczenie. Współpraca regionalna. Tworzenie regionów przygranicznych. Znaczenie regionalizacji w przełamywaniu barier narodowościowych i etnicznych i w niwelowaniu lokalnych zagrożeń cywilizacyjnych. Regionalizacja etapem we współpracy i integracji gospodarczej. Znaczenie strategicznych zasobów naturalnych w polityce międzynarodowej. Europa wśród światowych mocarstw. Geneza i przebieg integracji europejskiej. Polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i obrony UE. Perspektywy integracji europejskiej, koncepcje rozwojowe UE.
      9. Polska w Unii Europejskiej. Geneza i przebieg integracji Polski z WE/UE. Kryteria i konsekwencje członkostwa. Aspekty instytucjonalno-prawne, ekonomiczne, społeczno-kulturowe i międzynarodowe członkostwa Polski w UE. Pozycja i perspektywy rozwoju Polski w UE. System koordynacji polityki europejskiej w Polsce. Pozycja Polski na rynku europejskim. Korzyści i koszty przystąpienia Polski do UE w perspektywie społecznej. Polska i Polacy wobec wyzwań i problemów UE.
  2. ZMIENNY BLOK TEMATYCZNY LVIII EDYCJI OLIMPIADY

  3. pod hasłem: "Systemy religijne świata"

    1. Zagadnienia z obszaru teorii religii. Religia – etymologia pojęcia, istota, geneza. Elementy składowe i funkcje religii. Klasyfikacje i typologie religii. Kryteria porządkujące świat religii. Pojęcia: kościół, sekta, nowy ruch religijny, związek wyznaniowy, prawo wyznaniowe. Teologia polityczna: ujęcia teologii politycznej, teologizacja polityki, polityzacja religii. Teologia polityki: autonomia obszarów religii i polityki; podstawowe pojęcia nauki o państwie a pojęcia teologiczne. Religia obywatelska: historia pojęcia, przyczyny rozwoju, zjawiska pokrewne. Pojęcia: ateizm, sekularyzacja, fundamentalizm religijny, fanatyzm religijny.
    2. Systemy religijne, kościoły i ruchy religijne na świecie. Wielkie religie świata; religie pierwotne Indian, ludów Afryki i Oceanii; religie synkretyczne we współczesnym świecie; religie Dalekiego Wschodu. Charakterystyka największych religii świata (buddyzm, chrześcijaństwo i jego wyznania, hinduizm, islam, judaizm): zarys historii, korzenie, uwarunkowania, podziały kształtujące współczesne systemy religijne, główne nurty, zarys doktryny religijnej (zasady wiary; założenia antropologiczne; system etyczny), płaszczyzna kultowa (podstawowe praktyki religijne i obrzędy religijne), symbole religijne, struktura organizacyjna, współczesny potencjał (statystyki, zasięg geograficzny oddziaływania); różnice kulturowe i ich wpływ na politykę. Synkretyzm religijny we współczesnym świecie; nowe ruchy religijne i parareligijne; problem inkulturacji; ateizm.
    3. Znaczenie religii w życiu jednostki, wspólnoty etnicznej i społeczności politycznej. Zagadnienia religii, etyki i moralności w świecie współczesnym; religijność współczesnego człowieka. Religia i wolność religijna w Europie; religia a jedność Europy; chrześcijanie wobec i w procesach integracji europejskiej; wspólne wartości w prawodawstwie europejskim. Laicyzacja kultury zachodniej – źródła, przyczyny, następstwa; dyskusje wobec postmodernizmu, konsumpcjonizmu. Religia a tożsamość narodowa i nacjonalizm: wpływ religii na kształtowanie tożsamości kulturowo-politycznej narodu i państw narodowych – główne przyczyny; znaczenie religii we wspólnotach etnicznych (narodach) jedno- i wielokonfesyjnych: religia jako fundament tożsamości etnicznej; związki religii i nacjonalizmu; etnicyzacja religii i sakralizacja etosu; rola religii w konfliktach etnicznych; topos religijny i topos etniczny. Religia a społeczeństwo obywatelskie: społeczne funkcje religii; religia i procesy demokratyzacji; demokracja i społeczeństwo obywatelskie w doktrynie chrześcijańskiej. Sekularyzacja: istota, czynniki, funkcje, przeobrażenia wewnątrz religii, konsekwencje, spory interpretacyjne. Wolność sumienia i wyznania: istota, ograniczenia; władza publiczna a wolności sumienia i wyznania. Fundamentalizm religijny we współczesnym świecie – istota i przyczyny; fundamentalizm jako postawa polityczna; fundamentalistyczny potencjał religii; fundamentalizm świecki; fundamentalizm vs. modernizm. Przemoc polityczna i religijna; terroryzm motywowany religijnie. Problem pluralizmu religijnego w Polsce i na świecie. Kościół katolicki wobec innych religii; ruch ekumeniczny i jego wyzwania. Globalizacja a religia.
    4. Religia a polityka. Płaszczyzny powiązań religii i polityki – ideologiczne, polityczne, propagandowe, edukacyjne, oświatowe, ekonomiczne, administracyjne. Motywacje religijne w działalności politycznej. Formy i modele relacji państwo-Kościół: państwa wyznaniowe i świeckie; monizm religijno-polityczny, modele dualistyczne, model radykalnego i umiarkowanego rozdziału; relacje religia–polityka poza formalnym porządkiem instytucjonalnym. Myśl polityczna i ruch społeczny: koncepcje państwa i władzy politycznej, Kościół a demokracja, religia a prawa człowieka, idea sakralizacji władzy; miejsce religii w polityce w ideologiach i doktrynach politycznych; system polityczny a system religijny: stosunek do władzy i zasad demokratycznych, zasady sprawowania władzy, system administracji i kontroli państwowej. Religia a aksjologiczne fundamenty polityki: obyczaje społeczne a ustroje polityczne, spór o wartości, korekcyjna rola religii. Religia i partie polityczne: ugrupowania polityczne o inspiracji religijnej; partie a kwestie światopoglądowe; ruch chadecki w Europie (perspektywy: państw narodowych, ponadnarodowa); perspektywa amerykańska; partie religijne w Izraelu, świat islamu. Partie religijne a demokratyczne wybory: partie i wybory ery sekularnej i post-sekularnej; aspekty nacjonalizmu religijnego w programach wyborczych; fundamentalizm religijny a demokratyczny system wyborczy; przemiany w XXI wieku. Zaangażowanie polityczne Kościoła i jego granice. Religia a ruchy pacyfistyczne i ekologiczne. Źródła i istota konfliktów politycznych motywowanych religijnie we współczesnym świecie.
    5. Religia a życie gospodarcze, kwestie społeczne i współczesna kultura. Koncepcja człowieka i społeczeństwa; etyka społeczna. Geneza i rozwój nauki społecznej Kościoła katolickiego; gospodarka wolnorynkowa w optyce chrześcijańskiej; etyka chrześcijańska a rynek, przedsiębiorczość i własność; zysk a dobro wspólne; sprawiedliwość społeczna; zasady solidarności i pomocniczości (subsydiarności). Religia a pomoc społeczna; charytatywna działalność kościołów i wspólnot religijnych w Polsce i na świecie; kościoły i wspólnoty religijne a kwestie społeczne współczesnego świata (ingerencje genetyczne, transplantacja, eugenika, klonowanie, sztuczne zapłodnienie, sterylizacja, eksperymenty medyczne i genetyczne, aborcja, ekshumacja, transfuzja krwi, eutanazja). Religijne korzenie (źródła) kultury. Rola sacrum i profanum w kulturze. Wielkie dzieła i inspiracje religijne w kulturze i sztuce. Symbole religijne w sferze publicznej a neutralność światopoglądowa państwa. Ruchy religijne zwalczające fundamenty aksjologiczne i kulturowe państwa. 
    6. Rola religii w relacjach międzynarodowych. Religia w teorii stosunków międzynarodowych. Faith-based diplomacy (FBD) – pojęcie, cele i metody. Czynnik religijny w konfliktach zbrojnych. Rola podmiotów religijnych i motywowanych religijnie: religijni aktorzy międzynarodowi (faith-based actors) w stosunkach międzynarodowych; religijne ruchy i organizacje pozarządowe (RNGO) a działalność misyjna; działalność RNGO przy organizacjach międzynarodowych; religijni aktorzy międzynarodowi jako element soft power; transnarodowi aktorzy religijni wobec teorii „zderzenia cywilizacji”.
    7. Religie, kościoły i ruchy religijne w Polsce. Kościoły i wspólnoty wyznaniowe we współczesnej Polsce – zasięg geograficzny, liczebność, struktura organizacyjna, prawne podstawy działalności, finansowanie, profil socjologiczny wyznawców. Model relacji państwo-kościół w Polsce. Podstawy prawne działalności kościołów i związków wyznaniowych. Okres PRL: polityka wyznaniowa państwa – przesłanki i założenia, konstytucyjne podstawy ustawodawstwa wyznaniowego, status prawny związków wyznaniowych, aktywność polityczna, społeczna i kulturalna związków wyznaniowych. Kościół katolicki wobec przemian w Polsce po 1989 r. w płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i kulturowej: spory wokół podstawowych reguł i założeń, konkordatu, konstytucji. Kościół i religia wobec integracji europejskiej; nowe i stare wyzwania po śmierci Jana Pawła II. Najważniejsze kwestie społeczne we współczesnej Polsce w nauczaniu Kościoła katolickiego – przyczyny, przejawy, sposoby zapobiegania. Religia a liberalizm i kapitalizm w III RP; problem prawnej ochrony wartości chrześcijańskich i neutralności światopoglądowej państwa. Polskie partie polityczne i ich elektoraty wobec religii i Kościoła oraz kwestii światopoglądowych. Polska religijność a społeczeństwo obywatelskie; zaangażowanie religijne a społeczne; przykłady religijnych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego. Występowanie nowych ruchów religijnych i sekt we współczesnej Polsce.

 

LITERATURA

Program stały

Opracowania wymagane na etapie szkolnym, okręgowym i centralnym:

Antoszewski A., Herbut R. (red.), Leksykon politologii, Wrocław 2004.

Antoszewski A., Herbut R. (red.), Demokracje zachodnioeuropejskie. Analiza porównawcza, Wydanie III zmienione, Wrocław 2008.

Antoszewski A., Partie i systemy partyjne państw Unii Europejskiej na przełomie wieków, Toruń 2009. 

Antoszewski A., System polityczny RP, Warszawa 2012.

Baszkiewicz J., Powszechna historia ustrojów państwowych, Gdańsk 1998 i nast.

Cebul K., Zenderowski R., Wstęp do nauki o polityce, państwie i prawie, Warszawa 2006.

Dudek A., Historia polityczna Polski 1989–2012, Kraków 2013.

Giddens A., Socjologia, Warszawa 2006.

Heywood A., Politologia, Warszawa 2006.

Heywood A., Teoria polityki. Wprowadzenie, Warszawa 2009.

Izdebski H., Doktryny polityczno-prawne. Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2015.

Jarosz M. (red.), Polskie bieguny. Społeczeństwo w czasach kryzysu, Warszawa 2013.

Kukułka J., Historia współczesnych stosunków międzynarodowych 1945 – 2000, Warszawa 2001.

Kuźniar R., Pozimnowojenne dwudziestolecie 1989–2010. Stosunki międzynarodowe na przełomie XX i XXI wieku, Warszawa 2011.

Kuźniar R. et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, Warszawa 2012.

Łoś-Nowak T. (red.), Współczesne stosunki międzynarodowe. Podręcznik akademicki, Wrocław 2010.

Malinowska I., Prawa człowieka i ich ochrona międzynarodowa, wyd. 2, Warszawa 2004.

Michalak B., Sokala A., Uziębło P., Leksykon prawa wyborczego i referendalnego oraz systemów wyborczych, Stan prawny na 1 stycznia 2013 r., Warszawa 2013.

Parzymies S., Popiuk-Rysińska I., Udział Polski w organizacjach międzynarodowych, Warszawa 2012.

Sarnecki P., Ustroje konstytucyjne państw współczesnych, Warszawa 2013.

Skarżyńska K., Człowiek a polityka. Zarys psychologii politycznej, Warszawa 2005.

Sobolewska-Myślik K., Partie i systemy partyjne na świecie, Warszawa 2010.

Szul R., Język – naród – państwo. Język jako zjawisko polityczne, Warszawa 2009.

Wojciechowski S., Potyrała A. (red.), Bezpieczeństwo Polski: współczesne wyzwania, Warszawa 2014.

Wojtaszczyk K.A., Jakubowski W. (red.), Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, Warszawa 2007.

Wojtaszczyk K.A., Jakubowski W., Zamęcki Ł., Wiedza o społeczeństwie. Repetytorium maturalne, Warszawa 2012.

Wojtaszczyk K.A., Poboży M. (red.), Systemy polityczne państw Unii Europejskiej, tom I i II, Warszawa 2011.

Żmigrodzki M., Dziemidok-Olszewska B. (red.), Współczesne systemy polityczne, Warszawa 2013.

Program zmienny

Opracowania wymagane na etapie okręgowym i centralnym:

Banek K., Drabina J., Hoffman H., Religie Wschodu i Zachodu, Warszawa 1992.

Banek K. (red.), Słownik wiedzy o religiach, Bielsko-Biała 2007.

Banek K, Historia religii. Religie niechrześcijańskie, Kraków 2007.

Baniak J. (red.), Religia i Kościół w społeczeństwie demokratycznym i obywatelskim w Polsce. Między losem a wyborem, Poznań 2012.

Bednarczyk B., Pasek Z., Stawiński P. (red.), Religia a współczesne stosunki międzynarodowe, Kraków 2010.

Bellinger G.J., Leksykon religii świata, Warszawa 1999.

Borecki P., Reforma prawa wyznaniowego w Polsce, Warszawa 2013.

Borowik I., Odbudowywanie pamięci. Przemiany religijne w Środkowo-Wschodniej Europie po upadku komunizmu, Kraków 2000.

Burgoński P., Gierycz M. (red.), Religia i polityka. Zarys problematyki, Instytut Politologii UKSW, Warszawa 2014.

Casanova J., Religie publiczne w nowoczesnym świecie, Kraków 2005.

Corm G., Religia i polityka w XXI wieku, Warszawa 2015.

Doktór T., Nowe ruchy religijne i parareligijne w Polsce, Warszawa 1999.

Drozdowicz Z. (red.), Oblicza europejskiego pluralizmu, Poznań 2002-2003.

Drozdowicz Z. (red.), Współczesna Europa w poszukiwaniu swej tożsamości, Poznań 2003.

Gadacz T., Milerski B. (red.), Religia. Encyklopedia PWN. T. 1-9, Warszawa 2001-2003.

Grosfeld J., Religia i ekonomia, Warszawa 1989.

Gierycz M., Chrześcijaństwo i Unia Europejska: rola religii w procesie integracji europejskiej, Kraków-Warszawa 2008.

Karski K., Symbolika. Zarys wiedzy o kościołach i wspólnotach chrześcijańskich, Warszawa 2003.

Kempny M., Woroniecka G. (red.), Religia i kultura w globalizującym się świecie, Kraków 1999.

Kościół Katolicki w Polsce 1991-2011, „Rocznik statystyczny”, oprac. GUS, Warszawa 2014.

Landowski Z., Islam. Nurty, odłamy, sekty, Warszawa 2008.

Marczewska-Rytko M., Religia i polityka w globalizującym się świecie, Lublin 2010.

Marczewska-Rytko M., Olszewski E., Myśl społeczna wielkich religii świata, Lublin 2010.

Morgan P., Lawton C. (red.), Problemy etyczne w tradycjach sześciu religii, Warszawa 2007.

Paprzycki R., Prawna ochrona wolności wyznania i sumienia, Warszawa 2015.

Religia i religijność Europy, „Człowiek i Społeczeństwo”, tom XX, pod red. Z. Drozdowicza, UAM, Poznań 2002.

Siewierska-Chmaj A., Religia a polityka. Chrześcijaństwo, Warszawa 2013.

Skwarzyński M., Steczkowski P., Polityka wyznaniowa a prawo III Rzeczypospolitej, Lublin 2016.

Sowiński S, Mazurkiewicz P., Religia – tożsamość – Europa, Wrocław, 1, 2005.

Tahar Ben Jelloun, Co to jest islam? Książka dla dzieci i dorosłych, Wyd. Karakter 2015.

1050 lat chrześcijaństwa w Polsce, oprac. GUS, Warszawa 2016.

Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009-2011, oprac. GUS, Warszawa 2013.

Zenderowski R., Religia a tożsamość narodowa i nacjonalizm w Europie Środkowo-Wschodniej. Między etnizacją religii a sakralizacją etnosu (narodu), Wrocław 2011.